Noorderlicht op Lofoten

©Charles Borsboom - Aurora Lofote   De groep van onze fotoreis Aurora & Landscape Lofoten is nog maar één dag aan het fotograferen en wordt gelijk getrakteerd op noorderlicht!

Noorderlichtfotografie

©Smitinbeeld - Lofoten Een van de meest fantastische en mooie zichtbare verschijnselen in onze atmosfeer in de noordelijke gebieden is het noorderlicht of aurora borealis. Veel Nederlanders hebben de wens om ooit het noorderlicht te aanschouwen. Het zien van noorderlicht op zich zelf is al spectaculair, maar zeker voor fotografen interessant. Op deze pagina gaan we in op het fenomeen aurora borealis en welke fotografische (on)mogelijkheden het geeft. Uiteraard is er nog veel meer te vertellen over de fotografische mogelijkheden rondom noorderlicht, zoals het maken van een timelapse filmpje. We nodigen je echter uit om het zelf te ervaren en gebruik te maken van de kennis en ervaring van een van onze fotografen ter plaatse tijdens een fotoreis. Bij verschillende fotoreizen van Nordic Vision heb je kans om noorderlicht te zien en te fotograferen. Noorwegen IJsland Finland   Wat is noorderlicht? De oorsprong van dit vaak ontroerende en kleurrijke fenomeen is verbonden met een onverwachte gebeurtenis op de zon, enkele dagen ervoor. De zon heeft rustige en actieve perioden tijdens ca. 11 jarige cycli. De laatste actieve tijd was tijdens de periode rond 2001 en dus de volgende meest actieve tijd zou moeten zijn in of rond 2012. Om de aurora te kunnen zien is een actieve zon nodig. Wanneer de zon een rustige periode doormaakt, dan is het noorderlicht alleen te zien in een klein gebied rond de magnetische pool, de zogenaamde poollicht zone. Tijdens een rustige periode van de zon zijn de zogenaamde coronale gaten vaker aanwezig en veroorzaakt het noorderlicht. Poollicht (de algemene naam voor noorder- en zuiderlicht) wordt veroorzaakt door elektronen en protonen in de zonnewind, die botsen met ijle gasmoleculen en atomen in onze atmosfeer. Zonnewind is altijd aanwezig, maar snelheid, variaties in dichtheid en de magnetische polariteit in combinatie met onze eigen aarde magnetisch veld zijn verantwoordelijk voor de visuele effecten. De aurora’s kunnen statisch als in een boog aan de noordelijke horizon zijn of dynamisch in de zin dat ze in de lucht dansen met verticale structuren en waaierpatronen. Het aurora seizoen in de buurt van de poolcirkel loopt van ongeveer september tot april. Tijdens de overige maanden zijn de nachten niet donker genoeg meer om de aurora’s te bekijken. Op de top van de cyclus, als de zon zeer actief is, kan het voorkomen dat het noorderlicht zelfs tot in Zuid-Europa te zien is. Om het natuurfenomeen Noorderlicht te kunnen zien moeten de omstandigheden goed zijn. Naast de eerder genoemde actieve zon, is een heldere hemel een erg belangrijke factor. Veel van onze ‘noorderlicht’-bestemmingen bevinden zich in kustgebieden. Voordelen hiervan zijn dat er sneller gaten in het wolkendek vallen door de wind en dat het Atlantische klimaat gunstiger is qua nachtelijke temperaturen (in vergelijking met bijvoorbeeld Fins Lapland). Een uitstekende plek om je te laten informeren over het natuurfenomeen aurora borealis is het Polarlightcenter in Laukvik op Lofoten. Tijdens onze fotoreis Aurora & Landscape Lofoten is ook een lezing van de initiatiefnemer Rob Stammes opgenomen. ©Smitinbeeld - Lofoten Fotografie en noorderlicht (met dank aan Jan Smit – Smitinbeeld) In principe is elke digitale spiegelreflexcamera geschikt om het noorderlicht te fotograferen. Voor het fotograferen van het noorderlicht is de kwaliteit van de camera op het gebied van het fotograferen met hoge iso’s van groot belang. De laatste modellen van vrijwel alle cameramerken hebben goede hoge iso’s met in de camera ruisonderdrukking en lange sluitertijden ruisonderdrukking. Als je uitsluitend in RAW fotografeert dan hebben sommige instellingen geen effect. ISO instellingen van 400‐1600 geven over het algemeen prima resultaten. Wel is het zo hoe lager de ISO hoe beter. De lengte van de sluitertijd hangt af van de lichtsterkte van je lens. Statief Gebruik van een stevig statief is essentieel voor noorderlichtfotografie. Een hoog statief heeft de voorkeur omdat je over het algemeen naar boven fotografeert. Je kunt de poten van je statief nog voorzien van foam tegen de nachtelijke kou. Lenzen Dit zijn een aantal kwaliteiten die goed uitpakken bij noorderlicht fotografie: – groothoek – snel (groot diafragma, F/2.8 of groter) – scherp – minimale vignettering Draadontspanner Een essentieel onderdeel om een scherpe foto te maken. Het drukken op de ontspanknop zorgt voor trilling en zeker met lange sluitertijden zal dat bewegingsonscherpte geven. Handwarmers Erg handig om ondertussen even je handen op te warmen (fotograferen met handschoenen blijft lastig). Hoofdlamp Een hoofdlamp is ook erg handig. Tijdens het noorderlicht is het natuurlijk erg donker. Met een hoofdlamp kan je met twee handen je camera bedienen en ook nog zien wat je doet. Haal het filter van je lens Als je het noorderlicht aan het fotograferen bent, is het belangrijk om je filter van je lens te halen. Het veroorzaakt ringen in je foto. Scherpstellen Met de oude lenzen was dit makkelijk. Je zette de scherpte op oneindig en je kreeg goede resultaten. Maar de nieuwe lenzen hebben hier wat meer moeite mee. Daarom dit stappenplan: – Zet de camera op single point focus – Voordat het donker wordt kan je focussen op een ver punt zoals een berg die ver weg ligt – Zorg voor een rand met een goed contrast om goed op te kunnen focussen met de autofocus – Zet je camera op manual focus – Om ervoor te zorgen dat er geen knopjes of instellingen veranderen midden in de nacht kan je er tape overheen plakken – Wanneer je dit niet gedaan hebt kan je het gemakkelijkst op de maan scherpstellen als die er is en anders kan je live-­view gebruiken ©Theo Bosboom - IJsland Als je de live-­view optie gebruikt is dit een handige methode: – Zet je camera manueel op oneindig – Zoek naar een licht punt in de lucht en zet die in het midden – Zet de camera op live-­view en zoom in op het object – Draai aan de scherptering totdat je het gewenste resultaat hebt. Soms is dit wel moeilijk. Sommigen gebruiken daarvoor een loep om goed te beoordelen of het scherp is. – Zet live-­view uit en start met fotograferen Batterijen, koude omstandigheden, media cards – SanDisk heeft een lijn van compact flash cards die speciaal gemaakt zijn voor koude omstandigheden – Camerabatterijen: Zorg dat je in ieder geval een reserve hebt, liever meer – Bewaar ze op een warme plek, zo gaan ze minder snel leeg – Met lange sluitertijden gaan de batterijen sneller leeg – Je kan ook je mediacard en je batterij in je jaszak houden en wachten tot het noorderlicht verschijnt Histogram, belichting, bestandsformaat Met het digitale tijdperk zijn er wat nieuwe mogelijkheden bijgekomen waar je rekening mee kunt houden. Histogram: Lees je histogram. Je foto terug kijken op je camera geeft je een goed beeld hoe je foto er uitziet. Maar een LCD scherm in een donkere nacht kan je laten denken dat je foto lichter is dan hij eigenlijk is. Daarom is het goed om te weten hoe je je histogram af kan lezen. Goede belichting: Goede belichting is belangrijk. Als je in RAW fotografeert kan je misschien denken dat je de belichting achteraf kan rechttrekken, maar de belichting heeft ook invloed op de hoeveelheid ruis in de foto. Het is daarom erg belangrijk zo nauwkeurig mogelijk te belichten. Bestandsformaat: Fotografeer in RAW. Zelfs als je niet weet hoe je om moet gaan met RAW-files kan je toch beter in dit bestand fotograferen. Ooit zal je jezelf daar dankbaar voor zijn. Het geeft je achteraf veel meer mogelijkheden. Eventueel kan je nog RAW+jpg fotograferen als je camera dit ondersteunt. ©Theo Bosboom - Noord-IJsland Op de automaat of… – Als er veel verschil is in de intensiteit van het noorderlicht, en je hebt een snelle lens, dan kun je de diafragma voorkeuze mode instellen. Anders kun je bulb of manueel gebruiken. Dit hangt allemaal af van de omstandigheden, maar het is goed te controleren met je histogram. – Zet je camera op diafragma voorkeuze – Zet je lens op zijn grootste opening – Over het algemeen geeft een klein beetje overbelichting een goed resultaat (1/3de of 2/3de stop+) – Als je Bulb gebruikt, gebruik dan in ieder geval een draadontspanner. De bulb stand geeft je de mogelijkheid belichtingen te maken die verder gaan dan 30 seconden. Net zo lang als dat jij wilt (let wel op ruistoename en sterren die streepjes kunnen worden). Checklist 1. Fotografeer in RAW 2. Zet ruisonderdrukking voor lange belichtingstijden (long exposure noise reduction) aan 3. Zet de helderheid van je LCD scherm op low 4. Haal het filter van je lens 5. Stel van te voren scherp of gebruik de live-­view functie 6. Gebruik je histogram 7. Zorg voor reserve batterijen en geheugenkaartjes 8. Gebruik een groot statief 9. Gebruik een draadontspanner (het liefst geen draadloze) 10. Check de noorderlichtverwachting 11. Zoek overdag naar een geschikte locatie 12. Blaas geen adem op je oculair 13. Gebruik je zonnekap van de lens om vorst op je lens te voorkomen 14. Tijdens het wachten op het noorderlicht kun je het beste je lens naar beneden richten om vorst op je lens te voorkomen 15. Gebruik een microvezel doekje om vorst op je lens te verwijderen Websites: www.spaceweather.com (met ‘current auroral oval’ en zonnevlekken) www.polarlightcenter.com www.auroraskystation.se (webcam Abisko Zweden) www.poollicht.be www.poollicht.info ©Smitinbeeld - Lofoten